กว่าจะมาเป็นวัคซีนไข้หวัดใหญ่

วัคซีนไข้หวัดใหญ่ที่เราใช้ฉีดกันทุกวันนี้ มันต้องมีการเตรียมการ แต่ละพื้นที่ก็จะมีช่วงเวลาการระบาดไม่ตรงกัน แต่จะแบ่งช่วงการระบาดตามฤดูกาลได้หลักๆ คือ ตามซีกโลก  ซีกโลกเหนือ จะเริ่มระบาดเดือนตุลาคม (ประเทศไทยเราอยู่ทางซีกโลกเหนือ เลยเส้นศูนย์สูตรมานิดๆ)  ส่วนซึกโลกใต้ จะเริ่มระบาดเดือนพฤษภาคม  (เช่นประเทศออสเตรเลีย นิวซีแลนด์)

เพราะเชื้อไข้หวัดใหญ่มีหลายร้อยชนิด และการเตรียมวัคซีนเพื่อใช้ป้องกันไม่ให้เป็นโรคกันในแต่ละปีต้องใช้เวลา  โดยปกติ ถ้าเริ่มจะมีช่วงระบาดเดือนตุลา ก็จำเป็นต้องเตรียมวัคซีนไว้ล่วงหน้าราว 8 เดือนทีเดียว   (คือต้องเริ่มเตรียมตั้งแต่เดือนกุมภาฯ)

จากภาพประกอบด้านล่าง เป็นเอกสาร infographic ของ IFPMA อธิบายวงจรการระบาดของไข้หวัดใหญ่และวิธีการผลิตวัคซีนเพื่อเตรียมไว้ โดยกระบวนการจะแบ่งเป็น 4 ขั้นตอนหลัก

vaccine1

ขั้นตอนหลักที่ 1 (ผังสีน้ำตาล) การเฝ้าระวังและเตรียมเชื้อ  ขึ้นตอนนี้จะประกอบด้วย

– จะมีการส่งรายงานจากกว่า 100 ประเทศ และตัวอย่างเชื้อไวรัสไปยังสำนักงานหลักของ WHO ที่อยู่ทีออสเตรเลีย จีน ญี่ปุ่น อังกฤษ และอเมริกา – จากนั้นจะต้องระบุเชื้อให้ได้ และมีการแยกตัวไวรัสก่อโรคออกมา

– ทำการเก็บเชื้อพวกนั้นเอาไว้ เพื่อเตรียมเอาไว้ผลิต Antigen

vaccine2

ขั้นตอนหลักที่ 2 (ผังสีเขียว) ขั้นตอนการผลิตวัคซีน

– วัคซีนกว่า 90% บนโลกใช้วิธีการเพิ่มจำนวนเชื้อด้วยการใช้ไข่ไก่  ดังนั้นผู้ผลิตวัคซีนจึงต้องเตรียมเลี้ยงไก่เอาไว้

– ไข่ไก่ที่ได้จะถูกนำมาฉีดเชื้อลงไป แล้วบ่มเพาะเพิ่มจำนวนไวรัส

– เชื้อไวรัสในไข่ไก่ จะถูกนำมากรอง ทำให้หมดฤทธิ์ แยก และทำให้บริสุทธิ์ แล้วเก็บรักษาเอาไว้ (กว่าจะมาถึงขั้นตอนนี้ ก็ใช้เวลาราว 4 เดือนพอดี)

ขั้นตอนหลักที่ 3  กระบวนการตั้งสูตรตำรับ เอาตัว Antigen มาใส่ขวด

– จาก Antigen Storage จะถูกนำมาผสมในสูตรตำรับในถังใหญ่

– ส่วนผสมที่ได้จะถูกนำกรอกลงในขวดยา (Vial, ampule) และลงกล่องเพื่อเตรียมกระจายไปยังที่ต่างๆ

– การผลิตวัคซีนต้องทำในที่ควบคุมอุณหภูมิประมาณ 4 องศาเซลเซียส (คือ ออฟฟิศของพี่ๆ พวกนี้จะหนาวมากๆทั้งตึกเลย)

– กว่าจะมาถึงขั้นตอนนี้ วัคซีนก็ใช้เวลาไปแล้วถึง 6 เดือนทีเดียว

vaccine3

ขั้นตอนหลักที่ 4 ขั้นตอนการกระจายวัคซีนไปยังผู้ป่วย

– ขั้นตอนนี้จะเป็นการจัดการกระจายยา (logistic) ไปยังประเทศต่างๆ  โดยก่อนที่จะกระจายวัคซีนได้ จะต้องได้รับการอนุมัติจากหน่วยงานที่รับผิดชอบด้านคุณภาพ ประสิทธิภาพ และความปลอดภัย เช่น FDA

– มีการขนส่งผ่านขั้นตอนต่างๆ ซึ่งแน่นอน ต้องควบคุมอุณหภูมิระหว่างขนส่ง จนไปถึงโรงพยาบาลหรือสถานบริการสาธารณสุขต่างๆ ทั่วโลก

แน่นอนว่าไม่ใช่ทุกคนจำเป็นที่จะต้องฉีดวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ เพราะในอดีต ผู้ใหญ่เพียง 5-10% เท่านั้นที่ป่วย ส่วนเด็กจะพบ 20-30%  แต่ก็ขึ้นอยู่กับการระบาดในแต่ละปี

ดังนั้น จึงต้องเรียงลำดับความสำคัญคนที่ต้องใช้ โดย กลุ่มเสี่ยงสำคัญ จะได้แก่ เด็ก (6 เดือน – 6 ขวบ) สตรีตั้งครรภ์ เจ้าหน้าที่ในระบบสาธารณสุข รวมทั้งผู้มีความเจ็บป่วยเรื้องรัง ที่น่าจะจำเป็นต้องฉีดป้องกันเอาไว้เป็นอันดับแรกๆ

Credit : IFPMA  http://www.ifpma.org/fileadmin/content/Publication/2015/Flu_Infographic.pdf

ศัพท์วงการยา

เจอศัพท์ที่ใช้บ่อยๆ ในวงการยาในรอบปีนี้
จะทะยอยเขียนเรื่อยๆ นะครับ

– DDD = Defined Daily Dose

– ATC = Anatomical Therapeutic Chemical Classification ระบบจัดหมวดหมู่ยาของ WHO

– การทดแทนระดับ ATC-5 = การทดแทนโดยยาที่มีชื่อสามัญ, Chemical substitution

– การทดแทนระดับ ATC-4 = Chemical subgroup substitution แทนด้วยยาที่อยู่ในกลุ่มเคมีเดียวกัน

– การทดแทนระดับ ATC-3 = การทดแทนด้วยยาที่มี Pharmacological subgroup เดียวกัน

– ยากลุ่ม Statin = ยาลดไขมันสำหรับคนที่เสียงการเป็นโรคหัวใจและหลอดเลือดจากไขมันในเลือดสูง โดยยับยั้นเอนไซม์ตัวหนึ่งที่ตับ (HMG-CoA reductase)ได้แก่ Atorvastatin(Lipitor), Fluvastatin (Lescol), Rosuvastatin (Crestor)เป็นต้น

– ยากลุ่ม PPI = ยายับยั้งการหลั่งกรด (Proton Pump Inhibitors) ใช้รักษาโรคแผลในกระเพาะอาหาร อาหารไม่ย่อย ลำลักในหลอดอาหาร ได้แก่ Omeprazole (Losec), Esomeprazole (Nexium), Lansoprazole (Prevacid), Rabeprazole (Pariet)

– ยากลุ่ม ACEI = ยาลดความดันโลหิต มีอาหารไม่พึงประสงค์คือ ไอแห้งๆ ชื่อยามักจะลงท้ายด้วยคำว่า “พริล” เช่น Captopril, Enalapril, Lisinopril

– ยากลุ่ม ARB = ยาลดความดันโลหิตที่มีฤทธิ์จำเพาะกว่า ACEI มีชื่อลงท้ายว่า “ซาตาน” เช่น Losartan(Cozaar), Valsartan (Diovan), Candesartan(Blopress), Irbesartan(Aprovel)

– ยากลุ่ม Bisphosphonate = ยารักษาโรคกระดูกพรุน ในหญิงและชายวัยทอง ทำหน้าที่ไปยับยั้งเอนไซม์ที่ใช้ในการสลายเซลล์กระดูก ได้แก่ Alendronate(Fosamax), Risedronate(Actonel), Zolendronate(Aclasta)